أَلَمْ تَرَ أَنَّ ٱللَّهَ خَلَقَ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ بِٱلْحَقِّ ۚ إِن يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ وَيَأْتِ بِخَلْقٍ جَدِيدٍ﴿۱۹﴾

آیا توجّه نکردی که خدا آسمانها و زمین را به حق [و باهدف‌] آفریده است؟ اگر بخواهد، شما را [از میان‌] می‌برد و خلق جدیدی می‌آورد(۱)،

وَمَا ذَٰلِكَ عَلَى ٱللَّهِ بِعَزِيزٍ﴿۲۰﴾

و این [کار‌] بر خدا دشوار نیست.

وَبَرَزُوا۟ لِلَّهِ جَمِيعًا فَقَالَ ٱلضُّعَفَـٰٓؤُا۟ لِلَّذِينَ ٱسْتَكْبَرُوٓا۟ إِنَّا كُنَّا لَكُمْ تَبَعًا فَهَلْ أَنتُم مُّغْنُونَ عَنَّا مِنْ عَذَابِ ٱللَّهِ مِن شَىْءٍ ۚ قَالُوا۟ لَوْ هَدَىٰنَا ٱللَّهُ لَهَدَيْنَـٰكُمْ ۖ سَوَآءٌ عَلَيْنَآ أَجَزِعْنَآ أَمْ صَبَرْنَا مَا لَنَا مِن مَّحِيصٍ﴿۲۱﴾

همه در پیشگاه خدا ظاهر خواهند شد(۱) و ضعیفان [دنباله رو‌] به سروری‌خواهان گویند: ما پیرو شما بودیم، آیا ممکن است بخشی از مجازات خدا را از ما بازدارید؟ گویند: اگر خدا راهی [برای گریز‌] به ما نشان می‌داد، ما نیز شما را راهنمایی می‌کردیم(۲)؛ [اکنون‌] یکسان است که بیتابی کنیم یا شکیبا باشیم، راه گریزی نیست(۳).

وَقَالَ ٱلشَّيْطَـٰنُ لَمَّا قُضِىَ ٱلْأَمْرُ إِنَّ ٱللَّهَ وَعَدَكُمْ وَعْدَ ٱلْحَقِّ وَوَعَدتُّكُمْ فَأَخْلَفْتُكُمْ ۖ وَمَا كَانَ لِىَ عَلَيْكُم مِّن سُلْطَـٰنٍ إِلَّآ أَن دَعَوْتُكُمْ فَٱسْتَجَبْتُمْ لِى ۖ فَلَا تَلُومُونِى وَلُومُوٓا۟ أَنفُسَكُم ۖ مَّآ أَنَا۠ بِمُصْرِخِكُمْ وَمَآ أَنتُم بِمُصْرِخِىَّ ۖ إِنِّى كَفَرْتُ بِمَآ أَشْرَكْتُمُونِ مِن قَبْلُ ۗ إِنَّ ٱلظَّـٰلِمِينَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ﴿۲۲﴾

همین که کار [داوری‌] انجام شد، شیطان [به گناهکاران‌] گوید: خدا به شما وعده داد، وعده درست، من هم به شما وعده [بی‌جا‌] دادم و خلف وعده کردم؛ و[لی‌] هیچ سلطه‌ای بر شما نداشتم(۱)، جز اینکه دعوتتان کردم و پذیرا شدید؛ پس مرا ملامت نکنید، خود را ملامت کنید(۲)؛ نه من فریادرس شما هستم و نه شما فریادرس من(۳)؛ به مشارکتی که در گذشته برای من [در کارِ خدا‌] قائل شده بودید [و به جای تسلیم در برابر او، در برابر من تسلیم شدید‌]، بی‌اعتقاد بودم؛ به راستی ستمگران مجازاتی دردناک [در انتظار‌] دارند.

وَأُدْخِلَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّـٰلِحَـٰتِ جَنَّـٰتٍ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلْأَنْهَـٰرُ خَـٰلِدِينَ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِمْ ۖ تَحِيَّتُهُمْ فِيهَا سَلَـٰمٌ﴿۲۳﴾

و مؤمنانِ نیک‌رفتار به باغهایی از [بهشت‌] درآورده می‌شوند که نهرها در دامن آن جاری است و طبق قانونمندی ‌صاحب‌اختیارشان جاودانه در آن به سر برند، [در حالی که‌] درودشان در آنجا سلام است(۱).

أَلَمْ تَرَ كَيْفَ ضَرَبَ ٱللَّهُ مَثَلًا كَلِمَةً طَيِّبَةً كَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ أَصْلُهَا ثَابِتٌ وَفَرْعُهَا فِى ٱلسَّمَآءِ﴿۲۴﴾

آیا توجّه نکردی که خدا چگونه سخن نیکو را به درخت زیبایی تشبیه کرده که ریشه‌اش [در زمین‌] استوار و شاخه‌هایش در فضا [سر کشیده‌] است؛